به كارگران از طرف ديگر - به واسطه روابط اجتماعى غلطى كه مبتنى بر دزدى و رشوه بود - در اطراف خراسان و به خصوص در نيشابور ديده شده است . كارگرانى كه در معادن فيروزه به كار اشتغال داشتند ، هميشه توسط يك سر كارگر دائم زير نظر قرار مىگرفتند تا مبادا كارگر ناگهان « فيروزه » بدست آمده را ببلعد . و از اين بابت صاحب معدن متضرر شود . بىمناسبت نيست كه يادى از ه . ل . رابينو ( 1950 - 1877 ) و اثر به جا ماندنيش « دار المرز گيلان » بشود . اين كتاب توسط جعفر خمامىزاده ترجمه ، تصحيح - و گاهى به صورت روز آمد - تنظيم شده است . « رابينو براى جمع‌آورى مطالب اين كتاب در فاصله سالهاى 1906 و 1912 كه با عنوان كنسوليارى بريتانيا در رشت به سر مىبرد ، صميمانه به تلاش پرداخت » « 1 » . رابينو ، نه تنها درباره تاريخ و جغرافيا اين منطقه ، كار كرده بلكه آثار فراوانى در جمع‌آورى و تحقيق روى سكه‌ها ، آداب و رسوم مردم ، و نيز پژوهش درباره انواع برنج ، تخم نوعان و . . . به عمل آورده است . اين خدمات رابينو در جمع‌آورى فرهنگ منطقه قابل ستايش است . او در مقاله‌اى تفصيلى چگونگى تحقيقات و مطالعات خود را به رشته تحرير درآورده است . در اين مقاله در جايى اشاره مىكند كه « گاهى براى روشن شدن مطلب موضوع تحقيق مثل تخم نوغان و پيله ابريشم را به مردم نشان مىدادم و عقايد ايشان را درباره هريك مىپرسيدم . روزى در باغ كنسولخانه بر سر اسم انواع برنج نزاعى سخت در ميان برزيگران برپا گشت » « 2 » . و نيز در جاى ديگر مىگويد « براى جمع‌آورى قصه‌ها و تصنيف‌هاى عاميانه به زبان گيلكى و طالش از سراسر ايالت گيلان

--> ( 1 ) - رابينو ، ه . ل . ولايت دار المرز گيلان ، ترجمه جعفر خمامىزاده ، بنياد فرهنگ ايران ( 2 ) - چگونگى گذشتن اوقات فراغتم در ايران با پيشنهادى چند به جوانان ايالات ايرانى سواحل خزر ، روزگار نو ، جلد 3 ، شماره چهار ، 1944 م صفحه 52